NGUỒN GỐC, LỊCH SỬ VÀ SỰ VIỆT HÓA

I. Ý nghĩa và giá trị của phương pháp “Công cứ”

Trong dòng chảy của Phật giáo Bắc truyền, pháp môn Tịnh Độ luôn được coi là con đường “dễ hành mà khó tin”. Để cụ thể hóa niềm tin và thúc liễm thân tâm, các bậc cổ đức đã phương tiện lập ra hình thức “Công cứ” – một phương pháp định lượng hóa công phu niệm Phật, thông qua việc dùng bút mực tô vào khuyên tròn trên đồ hình để đánh dấu ghi lại số lượng câu niệm Phật, như một hình thức “tích điểm” để tích lũy công đức.

Tên gọi “Công cứ” vốn là một thuật ngữ hành chính chỉ giấy thông hành hay hộ chiếu. Pháp bảo này chuyển tải đầy đủ ba món tư lương Tín – Hạnh – Nguyện. Trong lộ trình tu tập, nó mang ba giá trị thực tiễn: chống giải đãi bằng cách cụ thể hóa tâm nguyện thành những con số; củng cố tín tâm bằng một bằng chứng hữu hình giúp người tu an định trước sinh tử; và thể hiện sự dung thông giữa Tự lực (việc chấm điểm số lượng câu niệm Phật hằng ngày) với Tha lực (sự buông xả hoàn toàn để hòa nhập vào đại nguyện của Phật). Thông qua các nguồn tư liệu và những bản sách in xưa, chúng ta có thể thấy rõ nguồn gốc cũng như sự truyền bá sâu rộng của Pháp bảo này qua các thời kỳ tại Trung Hoa và Việt Nam.

II. Khởi nguyên từ thời Tống và sự hình thành văn bản tại Trung Hoa

Khởi nguyên của danh xưng này gắn liền với cuộc đời vị đại văn hào thời Tống là Tô Đông Pha. Tương truyền, khi đi về phương Nam, ông luôn mang bên mình bức họa Phật A Di Đà và tự hào gọi đó là “Tây Phương Công Cứ” (Tấm vé thông hành về cõi Cực Lạc). Ông còn vẽ đồ hình Phật ngự trên chín phẩm đài sen để khuyến hóa mọi người cùng tu tập.

Từ ý tưởng khởi nguồn đó, hình thức niệm Phật “Công Cứ” đã được hệ thống hóa thành văn bản và phát triển mạnh mẽ. Theo nghiên cứu của Đặng Đình Quyên thuộc Đại học Phật Quang (Đài Loan) trong công trình “Sự tu trì Tịnh Độ và sự chuyển hướng dân gian hóa của Tây Phương Công Cứ Lộ Dẫn”, các bản khắc ván sớm nhất hiện được ghi nhận vào năm Vĩnh Lạc thứ 3 (1405) và năm Thiên Thuận thứ 3 (1459) thời Minh. Trải qua thời gian, nội dung sách liên tục được hiệu đính để khế hợp với căn cơ của hành giả từng thời đại. Dựa trên các nguồn tư liệu hiện có, người viết tạm thời sưu tầm và hệ thống lại các truyền bản tiêu biểu như sau:

1. Bản Vĩnh Lạc (1405)

Bản Vĩnh Lạc (1405) là một bản ngắn do Cư sĩ Sa Phúc Trí biên tập. Sách được trình bày theo hình thức phạn giáp (kinh xếp), mở đầu bằng đồ hình Tây Phương Tam Thánh, tiếp nối là mười bức họa Đức Phật tọa trên đài sen đại diện cho mười phương thế giới. Bao quanh mỗi bức họa là một vòng tròn lớn gồm 100 khuyên tròn nhỏ, tổng cộng mười bức tạo nên hệ thống 1.000 khuyên để hành giả ghi dấu công phu niệm Phật.

Phần nội dung kế tiếp bao gồm lời khuyên tu của tác giả và bài Tịnh Độ Văn nổi tiếng của Tử Tâm Hòa Thượng, đi kèm đầy đủ nghi thức niệm Phật, kệ sám hối, phát nguyện và hồi hướng. Đặc biệt, văn bản còn căn dặn về nghi thức hậu sự: khi hành giả qua đời, cuốn Công cứ này phải được hóa (đốt) đi chứ không được đưa vào quan tài để giữ sự thanh tịnh, tránh tội uế tạp. Trường hợp hành giả chưa kịp chấm đủ số khuyên khi còn sống, con cháu có thể phát tâm niệm thay cho đủ rồi mới tiến hành hóa đi.

2. Truyền bản Ngô Môn (1748)

Bản Ngô Môn được biên soạn bởi các cư sĩ Thẩm Thanh Trần và Chu Viễn Chấn tại Tô Châu, được khắc ván dưới sự chứng san của cao tăng chùa Hàn Sơn là Sa môn Thượng Hoằng vào năm Càn Long 13 (1748).

Đến nay, tuy chưa tìm thấy bản in đầu tiên (năm 1748), nhưng may mắn vẫn còn một bản trùng san năm Càn Long thứ 60 (1795) đang được lưu giữ tại Thư viện Bang Bavaria (Đức). Đây là một trong số 28 bộ kinh khắc bản tại chùa Hải Tràng (Quảng Châu) thời nhà Thanh được học giả người Đức Karl Friedrich Neumann (1793–1870) mang về châu Âu vào năm 1830. Bản này có đặc điểm là được đóng kèm tập Di Đà Kinh Đồ (gồm 17 bức tranh, do chùa Hải Tràng trùng san năm 1765) ở phía trước.

Về nội dung cuốn sách, sau lời tựa của Sa môn Thượng Hoằng là bài Niệm Phật Vãng Sinh Tây Phương Công Cứ của soạn giả viết nhằm giới thiệu tác phẩm. Tiếp theo gồm nghi thức tụng Kinh A Di Đà, trì Chú Vãng Sinh, niệm Phật, trích dẫn những pháp ngữ khai thị của cổ đức, chứng nghiệm lợi ích hiện đời và các sự tích vãng sinh. Phần quan trọng của bản này là đồ hình Cửu Phẩm Liên Đài, bao gồm mười hai bức tranh, mỗi bức in trong một trang riêng biệt, gồm: Tiếp Dẫn Tây Quy, Tây Phương Tiếp Dẫn A Di Đà Phật, Hộ Pháp Vi Đà và chín bức vẽ chín phẩm đài sen

(1/Thượng Phẩm Thượng Sinh;

2/Thượng Phẩm Trung Sinh;

3/Thượng Phẩm Hạ Sinh;

4/Trung Phẩm Thượng Sinh;

5/Trung Phẩm Trung Sinh;

6/Trung Phẩm Hạ Sinh;

7/Hạ Phẩm Thượng Sinh;

8/Hạ Phẩm Trung Sinh;

9/Hạ Phẩm Hạ Sinh).

Ở mỗi phẩm vị, đồ hình đều vẽ tranh Phật tọa trên tòa sen, bốn góc có bốn câu kệ trích trong Thập Lục Quán Tụng của Pháp sư Đại Trí. Đặc biệt, xung quanh các bức họa là các khuyên tròn nhỏ sắp xếp thành năm chuỗi (tổng cộng gồm 5.048 khuyên) để hành giả ghi lại số lượng câu niệm Phật, quy định mỗi lần niệm được nghìn câu hoặc trăm câu thì dùng bút son chấm vào một khuyên tròn, khi chấm kín thì dùng các màu khác lần lượt chấm đè lên; lúc hành giả qua đời, bản sách này sẽ được thiêu hóa để làm bằng chứng vãng sinh về cõi Cực Lạc.

Theo các nguồn tư liệu thu thập được thì truyền bản Ngô Môn sau đó đã được trùng san và ấn hành nhiều lần tại Trung Hoa với nhiều hình thức phong phú, thậm chí có bản sau năm 1949 in kèm luôn Di Đà Kinh Đồ.

3. Bản hiệu đính của Cư sĩ Bành Tế Thanh (1792)

Năm Càn Long 57 (1792), cư sĩ nổi tiếng Bành Tế Thanh lại hiệu đính bản Ngô Môn, biên soạn thành bản mới gọi là Trùng đính Tây Phương Công Cứ gồm bảy chương, chia ra hai quyển.

Quyển thượng bao gồm:

1/Khởi Giáo Đại Cương,

2/Tịnh Nghiệp Chính Nhân,

3/Tịnh Khóa Nghi Thức,

4/Tây Phương Cảnh Quán,

5/Vãng Sinh Công Hạnh;

Quyển hạ gồm:

6/Liên Tông Khai Thị

và 7/Vãng Sinh Hiện Quả.

Ông đã hệ thống lại các pháp ngữ từ nông đến sâu, hướng tiểu về đại, chỉ chuyên nhất bàn chuyện giải thoát sinh tử, tuyệt nhiên không bàn đến phúc báo thế gian, hy vọng trở thành kim chỉ nam cho pháp môn Tịnh Độ. Đồ hình trong bản này được in trong chương bốn và chương năm, bao gồm mười sáu bức tranh, mỗi bức khắc trên một mặt ván in trên một tờ giấy rồi gấp đôi thành hai trang.

Bộ tranh trong chương bốn gồm:

Tiếp Dẫn Vãng Sinh, Kiến Phật Văn Pháp, chín bức vẽ chín phẩm đài sen (với tiêu đề và kệ tương tự bản Ngô Môn), Cửu Phẩm Đồng Quy;
và bốn bức trong phần năm là:
Độc Tụng Đại Thừa, Sám Trừ Nghiệp Chướng, Cần Tu Phương Tiện, Đẳng Độ Oan Thân. Trong đó, hai bức tranh đầu vẽ Phật Bồ Tát để hành giả quán tưởng. Còn lại mười bốn bức không vẽ hình Phật mà chỉ vẽ hoa sen trong ao Thất Bảo nhằm nhấn mạnh lý “Tức tự tức tha” (chính mình là Phật). Mỗi hoa sen vẽ 48 cánh biểu thị mỗi câu niệm danh hiệu Phật đều tuôn chảy vào biển đại nguyện của Như Lai. Các khuyên tròn nhỏ được lồng vào trong cánh và nhụy hoa để hành giả chấm điểm ghi số câu niệm Phật, với tổng số lượng trong mười bức đầu (chín phẩm đài sen và Cửu Phẩm Đồng Quy) khoảng 4.800 khuyên tròn. Niệm được 10 tràng (1080 câu) thì dùng bút son chấm vào một khuyên tròn, chấm kín một lượt thì niệm Phật được khoảng 5 triệu câu. Sau đó lần lượt dùng các màu đen, trắng, xanh, vàng chấm đè lên. Sau khi chấm kín năm màu ghi được khoảng 25 triệu câu thì thay bản mới. Bản cũ có thể đem thiêu hóa trước ảnh tượng Phật, hoặc chờ lúc qua đời hóa đi. Mỗi bản điền kín xong ghi: “Đệ tử… trì tụng vạn đức hồng danh, được … câu. Nguyện cùng tất cả hữu tình hồi hướng Bồ Đề cầu sinh Tịnh Độ.” Bốn đồ hình trong chương năm, mỗi hình 480 khuyên tròn để ghi điểm các việc: tụng kinh, lễ sám, làm phúc, phả độ. Hễ hoàn thành một việc gì thì chấm điểm vào đồ hình đó, chấm kín bút son rồi thì lần lượt thay màu theo cách trên.

4. Bản Vựng San (1848)

Đến năm Đạo Quang Mậu Thân (1848), Tiến sĩ Khánh Liêm đã tiến hành hiệu đính và hợp nhất nội dung văn tự từ hai truyền bản của Ngô Môn và Bành Tế Thanh. Ông cũng bổ sung thêm các bài văn khuyến thiện vào phần sau của sách và đặt nhan đề mới là Tây Phương Công Cứ Vựng San. Riêng về phần đồ hình khuyên tròn để hành giả chấm điểm niệm Phật, Tiến sĩ Khánh Liêm vẫn giữ nguyên theo quy cách của bản Bành Tế Thanh.

5. Cải tiến của Đại sư Ấn Quang thời Dân Quốc

Đến thời Dân Quốc, nhận thấy các truyền bản cũ thường in đồ hình giữa sách, khi hành giả qua đời đem đốt đi sẽ mắc lỗi hủy hoại kinh tượng, Đại sư Ấn Quang – Tổ sư đời thứ 13 của Tịnh Độ Tông Trung Hoa – đã chỉ đạo hiệu đính lại. Vì vậy, vào năm Dân Quốc 19 (1930), dưới sự giám định của Ngài, Hòa thượng Thích Dật Nhân đã biên soạn bản Trùng đính Tây Phương Công Cứ mới. Bản này liệt kê đầy đủ từ nghi thức tụng Kinh, trì Chú, niệm Phật đến các pháp ngữ khai thị của cổ đức và cao tăng đương thời; đặc biệt chú trọng phương pháp trợ niệm lúc lâm chung và đưa thêm ý nghĩa các giáo lý căn bản như Tam Quy, Ngũ Giới, Thập Thiện, Tứ Đế, Tứ Liệu Giản, cùng phụ thêm trăm bài kệ tụng A Di Đà Phật khái quát toàn bộ giáo lý Tịnh Độ. Nội dung được biên tập thành một quyển gọi là Chính bản để hành giả trì tụng vĩnh viễn. Riêng phần đồ hình được làm thành một bản phụ (Phó bản) kèm theo; khi lâm chung chỉ đốt phần Phó bản này để không phạm lỗi hư hại kinh tượng. Tranh vẽ chín phẩm đài sen ở bản này thể hiện hoa sen mọc trong chậu hình lục giác, với bốn chữ tiêu đề in ở trang trước của tờ giấy. Mỗi phẩm vị bao gồm 480 khuyên tròn nhỏ sắp xếp thẳng hàng ở trang sau, với bốn câu kệ được in trong một ô ở giữa. Cuối bản còn thêm bức tranh Đại Báo Ân Tháp. Tổng cộng bộ đồ hình gồm mười bức tranh sen tháp và mười trang hình bao gồm 4.800 khuyên tròn nhỏ để hành giả chấm điểm ghi số lượng câu niệm Phật. Niệm được nghìn câu (tương ứng 10 tràng) dùng bút đỏ chấm một khuyên. Chấm kín màu đỏ thì lần lượt dùng các màu trắng, xanh, vàng, đen. Nếu mỗi ngày niệm 1.000 câu thì 480 ngày chấm kín một bức, mỗi ngày niệm 2.000 câu thì 240 ngày chấm kín một bức, mỗi ngày niệm 5.000 câu thì 96 ngày chấm kín một bức. Nếu chăm chỉ có thể niệm mỗi ngày 1 vạn hoặc 2, 3, 4, 5 vạn câu, càng nhiều càng tốt.

III. Sự tiếp nhận và Việt hóa

Tại Việt Nam, Tây Phương Công Cứ đã sớm được tiếp nhận và bản địa hóa sâu sắc qua các truyền bản tiêu biểu. Năm Bính Ngọ 1726 thời Lê, Thiền sư Chân Nguyên đã nhắc đến Pháp bảo này trong Di Đà Cảnh Giới Hạnh:

“Thỉnh Bụt thờ tĩnh trong nhà,

Tây Phương Công Cứ, Di Đà tượng tranh…”

Có thể Tây Phương Công Cứ đã được lưu truyền sang nước ta từ lâu, nhưng hiện chưa tìm ra các văn bản sớm hơn. Hiện nay, hai nguồn di sản quan trọng nhất còn lưu giữ được là bản chùa Càn An và mộc bản chùa Bổ Đà.

1. Bản chùa Càn An (1848)

Dưới triều Nguyễn, năm Tự Đức thứ nhất (1848), Tổng đốc Nguyễn Đăng Giai đã đem bản phương Bắc (Trung Hoa) về chùa Càn An (Hà Nội) thỉnh chư Tăng tại đây khắc ván để truyền bá. Các bậc cao tăng chùa Càn An đã trích những phần quan trọng nhất để diễn âm sang chữ Nôm theo thể lục bát, toát lên các bài học đạo đức về hiếu thuận, trung quân, khiến pháp môn Tịnh Độ trở nên gần gũi với mọi tầng lớp dân chúng. Bản này được đặt nhan đề là Tây Phương Công Cứ Tiết Yếu Diễn Âm. Thông qua nội dung thực tế có thể thấy bản được dùng để tiết yếu chính là truyền bản Ngô Môn. Tuy nhiên, vì các bậc cao tăng muốn dùng thơ ca để chuyên việc khuyên người niệm Phật và để sách được lưu truyền lâu dài, nên trong sách đã không in đồ hình chín phẩm chấm điểm ghi số, duy nhất chỉ có một bức tranh Tiếp Dẫn Vãng Sinh ở đầu sách được phỏng theo từ truyền bản của cư sĩ Bành Tế Thanh, có lẽ đồ hình chấm điểm ghi số được in riêng. Đặc biệt, cuối sách còn phụ thêm phần Cứu Cấp Lương Phương nhằm hướng dẫn cách cứu người trong các tình huống ngặt nghèo, thể hiện tinh thần nhập thế và từ bi thiết thực của Phật giáo Việt Nam thời bấy giờ.

2. Nét đặc sắc riêng biệt của Mộc bản chùa Bổ Đà

Bộ ván tại chùa Bổ Đà (Tứ Ân tự, Việt Yên, Bắc Giang) lại mang một giá trị riêng biệt. Dựa trên truyền bản Ngô Môn nhưng soạn giả đã sáng tạo nên một bản sách in với hình thức nhỏ gọn đẹp mắt, nội dung ngắn gọn nhưng gồm đủ nghi thức tụng niệm, các pháp ngữ khai thị của cổ đức và các sự tích vãng sinh. Bộ đồ hình tại đây gồm mười một bức: tờ đầu tiên trang trước là hình Tây Phương Tiếp Dẫn A Di Đà Phật, trang sau là tranh Long Bài Chúc Nguyện in bốn câu “Hoàng đồ củng cố, Đế đạo hà xương, Phật nhật tăng huy, Pháp luân thường chuyển” (Đất nước vững bền, Đạo vua thịnh trị, Phật quang rạng rỡ, Xe Pháp mãi quay). Đây là nét văn hóa đặc trưng, thể hiện tinh thần hộ quốc an dân của Phật giáo nước ta. Phần chính của bộ đồ hình gồm chín bức tranh Phật ngự trên tòa sen, xung quanh có các khuyên tròn nhỏ sắp xếp thành ba chuỗi, bao gồm đầy đủ tiêu đề và bốn câu kệ tương tự như các truyền bản Trung Hoa.

Một điểm khác biệt vô cùng ý nghĩa là, trái với tục lệ đốt đi ở Trung Hoa, các bậc cao tăng đã chỉ dẫn hành giả Việt Nam luôn mang theo bản Công cứ bên mình và đựng vào túi đem theo lúc qua đời như một hành trang tâm linh hộ mệnh vững chắc. Các Ngài dẫn sự tích từ thời Nguyên, vào năm Chí Thuận Canh Ngọ (1330) tại Hàng Châu, giữa nạn đói khiến xác người chất cao như núi, người ta phát hiện thi thể một bà lão vẫn tươi tắn, không hề thối rữa dù nằm giữa đống tử thi hôi thối. Khi kiểm tra, trong người bà chỉ có một túi nhỏ đựng các đồ hình niệm Phật (Công cứ). Lúc hỏa táng, khói bốc lên hiện hình Phật và Bồ Tát tỏa hào quang rực rỡ. Câu chuyện là minh chứng sống động cho sức mạnh của việc trì danh niệm Phật, đồng thời xóa tan nỗi lo về việc mang theo “Công cứ” bên mình khi qua đời là uế tạp.

Ngoài bộ ván cuốn sách này, chùa Bổ Đà còn một ván khắc riêng hình Phật Bồ Tát giong thuyền từ bi cứu độ chúng sinh trong biển khổ sinh tử đưa về cõi Tây Phương Cực Lạc, với tiêu đề “A Di Đà Phật Tiếp Dẫn Thiện Nhân Vãng Sinh Tây Phương”, gồm 300 khuyên tròn nhỏ, quy định niệm trăm câu (tương đương 1 tràng) thì chấm một khuyên, lần lượt dùng năm màu chấm kín sẽ ghi được 15 vạn câu.

Về nghi thức tụng niệm, cả hai bản Càn An và Bổ Đà đều không in Kinh Chú, mà chỉ in nghi thức niệm Phật giản dị để hành giả dễ bề hành trì và chuyên tâm niệm Phật. Mặc dù mỗi bản đều trích từ truyền bản Ngô Môn, nhưng phần văn phát nguyện hồi hướng lại được sử dụng khác nhau.

3. Sự phổ biến rộng khắp và tinh thần nhập thế

Ngoài ra, còn bản sách khắc in tại chùa Hoa Lâm (Khê Hồi) cùng các ván khắc in riêng tranh có hình Phật và các khuyên tròn nhỏ xung quanh khung ở nhiều ngôi chùa từ Bắc chí Nam, như chùa Bà Đá (Linh Quang tự, Hà Nội), chùa Yên Ninh (Vĩnh Khánh tự, Chí Linh, Hải Dương), chùa Tường Vân (Huế), chùa Phước Lâm (Hội An), v.v. Sau này, khi chữ Quốc ngữ đã phổ biến, rất nhiều chùa cải tiến in hình Phật ngự tòa sen, in chữ NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT và ghi chú bên dưới, xung quanh có các chuỗi khuyên nhỏ, in ra phát cho Phật tử làm Công cứ chấm điểm ghi số niệm Phật, đến nay nhiều nơi vẫn duy trì. Cho thấy Tây Phương Công Cứ từng được truyền bá rộng rãi tại Việt Nam trong suốt thế kỷ XIX – XX.

​

IV. Lời kết: Tiếp nối tâm nguyện Tiền nhân

Việc tìm hiểu và khôi phục các truyền bản Tây Phương Công Cứ không chỉ đơn thuần là bảo tồn một di sản văn hóa, mà chính là sự tiếp nối tâm nguyện từ bi vô hạn của các bậc tiền nhân. Nhìn vào từng nét chữ mộc bản, từng vần thơ lục bát diễn âm hay những khuyên tròn nhỏ ghi dấu công phu, ta thấu cảm được tấm lòng ưu ái thiết tha của cổ đức. Các Ngài đã không quản ngại dùng phương tiện thiện xảo, biến giáo lý thâm huyền thành những đồ hình giản dị, giúp những người con Phật không bị lạc lối giữa biển khổ sinh tử, có được một chỗ nương tựa vững chãi lúc lâm chung.

Trong nỗ lực phục dựng này, đệ tử lấy bản chùa Bổ Đà làm cốt lõi, phụ thêm phần diễn âm của chùa Càn An – những di sản mang đậm dấu ấn tâm linh và văn hóa đặc trưng của Phật giáo Việt Nam. Sự kết hợp này không ngoài mong muốn khơi dậy nguồn năng lượng tịnh khiết từ quá khứ, giúp hành giả hôm nay có thêm tư lương vững chắc trên con đường tìm về bản tính thanh tịnh. Những Pháp bảo này chính là hiện thân của lòng từ bi, soi rọi ánh sáng từ nghìn xưa để dắt dìu bước chân người con Phật trở về bến Giác.

Cúi nguyện ánh sáng của đức Từ phụ Di Đà luôn tiếp dẫn, cho bánh xe Chính Pháp mãi quay. Nguyện cho những ai hữu duyên tiếp cận được văn bản này đều cảm ứng được đại nguyện của Phật, phát tâm Bồ Đề, tinh tấn tu trì, đồng sinh Cực Lạc.

——-

Tài liệu tham khảo:

-Khuyến Niệm Phật Tụng Kinh Tây Phương Tịnh Độ Công Cứ 勸念佛誦經西方淨土公據, khắc ván thời Minh, năm Vĩnh Lạc thứ 3 (1405). Nguồn tài liệu từ Thư viện Quốc gia Trung Quốc.

-Tây Phương Công Cứ 西方公據, truyền bản Ngô Môn (1748), chùa Hải Tràng (Quảng Châu) khắc lại ván in năm Càn Long 60 (1795). Nguồn tài liệu trên trang Thiện Thư Đồ Thư Quán.

-Trùng đính Tây Phương Công Cứ 重訂西方公據, truyền bản Bành Tế Thanh (1792), Kim Lăng khắc kinh xứ khắc lại năm Quang Tự thứ 4 (1878). Nguồn tài liệu từ kho lưu trữ kỹ thuật số của Đại học Kyoto.

-Tây Phương Công Cứ Vựng San 重訂西方公據彙刊, Chương Giai Khánh Liêm hiệu tập từ truyền bản Ngô Môn và Bành Tế Thanh, khắc ván năm Đạo Quang Mậu Thân (1848). Nguồn tài liệu từ Thư viện Quốc hội Nhật Bản.

-Trùng đính Tây Phương Công Cứ 重訂西方公據, bản Ấn Quang – Dật Nhân, Thượng Hải thư cục phát hành năm Dân Quốc 23 (1934).

-Tây Phương Công Cứ Tiết Yếu Diễn Âm 西方公據節要演音, bản chùa Càn An (Hà Nội) khắc ván năm Tự Đức thứ nhất (1848), sách lưu trữ tại Viện Hán Nôm, ký hiệu AB.486.

-Tây Phương Công Cứ 西方公據, bản in từ ván khắc cổ lưu giữ tại chùa Bổ Đà (Bắc Giang) (Nguyễn Anh Tú cung cấp ảnh tư liệu).

-Các ảnh Công Cứ của chùa Bà Đá (Hà Nội), chùa Bổ Đà (Bắc Giang), chùa Yên Ninh (Hải Dương), chùa Phước Lâm (Hội An) in trong cuốn Đồ Hoạ Cổ Việt Nam của nhóm Phan Cẩm Thượng, Lê Quốc Việt, Cung Khắc Lược.

-Ảnh mộc bản Công Cứ chùa Tường Vân (Huế) và một mộc bản chưa rõ địa chỉ chùa, do Nguyễn Công Đạt (làng Thanh Liễu) cung cấp.

-Đề tài nghiên cứu của Đặng Đình Quyên thuộc Đại học Phật Quang (Đài Loan) trong công trình “西方公據路引中的淨土修持及其民俗化轉向 – Sự tu trì Tịnh Độ và sự chuyển hướng dân gian hóa của Tây Phương Công Cứ Lộ Dẫn”

-Và các nguồn thông tin khác.

Các truyền bản Tây Phương Công Cứ:

https://drive.google.com/…/1tO2GA…/view…

———-

Ngày lành Xuân Bính Ngọ (2026)

Cư sĩ Nguyễn Văn Quyền

(Đệ tử Học Phật)

Khể thủ kính đề!

——

P/s: Sổ chấm khuyên niệm Phật công cứ:

– Bản Việt dịch: https://www.facebook.com/share/p/18n4LXdVhw/

———-

Bài viết bổ sung (24/6/2026):

Truyền bản Tây Phương Công Cứ thời Lê Trung Hưng trân tàng tại hai Tổ đình Khê Hồi và Bổ Đà:

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=2304267920103526&id=100015610202842

✥ TÂY PHƯƠNG CÔNG CỨ (CHÙA BỔ ĐÀ) – DI SẢN TU HỌC CỦA TIỀN NHÂN ✥

Kính thưa quý Thầy, quý Đạo hữu cùng chư vị hữu duyên!

Trong không khí thiêng liêng của mùa Phật Đản, đệ tử xin được chia sẻ một Pháp bảo vô cùng quý giá của Phật giáo nước nhà: Tập sách “Tây Phương Công Cứ” – hiện đang được bảo tồn trang nghiêm trong kho tàng mộc bản tại chùa Bổ Đà.

Đây không chỉ là một cuốn sách, mà là tấm “bản đồ” thực tiễn, giúp mỗi hành giả tự định lượng công phu, vượt thắng giải đãi và giữ vững quyết tâm trên con đường hướng về cõi Tịnh.

Tại sao bản “Tây Phương Công Cứ” này lại đặc biệt?

– Hồn Việt cổ xưa: Là bản kinh đượm nồng tinh thần tu học của cha ông, vô cùng gần gũi và khế hợp với căn tính người Việt.

– Giản dị mà sâu sắc: Nghi thức ngắn gọn, pháp ngữ súc tích, dễ dàng hành trì cho mọi căn cơ.

– Lưu giữ những áng Linh văn: Sách bảo tồn bài Tử Tâm Hòa Thượng Tịnh Độ Văn và Trung Phong Thiền Sư Niệm Phật Ca – những áng văn chương cực kỳ hay và hiếm thấy lưu thông bấy lâu nay.

Với lòng thành kính, đệ tử đã dồn hết tâm lực để phiên âm, dịch nghĩa và chú giải từ bản gốc 62 trang thành bộ dịch giải 257 trang. Đồng thời, đệ tử cũng tu chỉnh đồ hình để tạo nên bản in 80 trang gọn nhẹ, giúp quý liên hữu thuận tiện làm sổ chấm khuyên, tinh tấn tu học mỗi ngày.

Trong sách, cổ nhân dạy: “Hãy đem kinh văn này thường xuyên giảng đọc, khai thị cho người, giáo hoá khắp tứ chúng cùng tu nhân thanh tịnh. Lại thêm khuyên người quyên góp tiền của để in lại, lưu thông khắp nơi, đó chính là đạo Bồ Tát, mới có thể đền đáp được ân đức của chư Phật”.

Hôm nay, đệ tử xin chia sẻ bản dịch Quốc ngữ này với tâm nguyện Pháp bảo được lưu thông rộng khắp. Mong quý vị hãy tải về đọc tụng, thực hành hoặc ấn tống để cùng gieo duyên lành, đền đáp ân đức chư Phật.

Link tải File sách: https://drive.google.com/…/1UdBbUYqvO2NLgBZwEZR…/view…

(Bản in này được tinh giản gồm phần dịch nghĩa và đồ hình Công cứ sắc nét. Trong sách tích hợp mã QR để truy cập bản gốc chữ Hán và bản dịch giải chi tiết. Phần phụ lục trong bản dịch giải cung cấp bài khảo cứu sâu sắc về sự truyền thừa của Tây Phương Công Cứ từ Trung Hoa đến Việt Nam, cùng hệ thống liên kết dẫn đến các thư tịch cổ quý giá).

Mỗi lượt chia sẻ của quý vị là một bàn tay nối dài cho di sản của cha ông được sống lại trong lòng đạo pháp hôm nay. Nguyện cầu pháp giới chúng sinh đồng phát tâm thanh tịnh, cùng dự hội hoa sen.

———-

LỜI CẢM TẠ

Để tập sách này được hoàn thiện và đến tay quý liên hữu, đệ tử xin thành kính tri ân những nhân duyên lành đã hội tụ.

Xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Thượng tọa Thích Tục Vinh – Trụ trì chùa Bổ Đà, Sa môn Thích Đồng Dưỡng, Nhà nghiên cứu Lê Quốc Việt, Dịch giả Nguyễn Anh Tú, Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt, Cư sĩ Dương Phú Trung Đức cùng các vị đạo hữu đã đồng lòng hỗ trợ tư liệu, tâm huyết chuyên môn và đóng góp ý kiến giúp Pháp bảo này được tái hiện vẹn nguyên giá trị.

Sổ Công cứ này là kết tinh từ tấm lòng của tất cả chúng ta. Nguyện cầu công đức này hướng về khắp pháp giới, cầu cho quý vị cùng gia quyến luôn được sống trong ánh hào quang từ bi của mười phương chư Phật.

Nam Mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát!

———

Ngày Phật Đản năm Bính Ngọ (PL 2570 – DL 2026)

Đệ tử Học Phật chí tâm đỉnh lễ thập phương Tam Bảo!

Nguyện Pháp Bảo lưu thông, lợi lạc chúng sinh vô tận!

———

✥ LƯU Ý VỀ VIỆC ẤN TỐNG VÀ LƯU THÔNG PHÁP BẢO ✥

– Sách không giữ bản quyền, kính mong quý vị đồng lòng phát tâm ấn tống và lưu thông rộng khắp. Quý vị có thể tùy duyên tạo bìa, chỉnh sửa thông tin ở trang bìa lót, trang Ghi danh hoặc thêm địa chỉ ấn tống cho phù hợp (phần Xi nhê chuyển vào trang 80). Tuy nhiên, xin lưu ý tuyệt đối không thay đổi nội dung kinh văn.

​- Vì cuốn sách này đồng thời là sổ Công cứ sẽ theo người niệm Phật suốt cả cuộc đời, kính mong các đạo hữu khi phát tâm ấn tống hãy lựa chọn chất liệu giấy và bìa có chất lượng cao. Nên chia 80 trang sách thành 5 tay, đóng sách bằng phương pháp khâu chỉ bền chắc để Pháp bảo được lưu giữ trang nghiêm và lâu bền theo thời gian.

nguồn : https://www.facebook.com/HocPhatNiemPhat

The post TÂY PHƯƠNG CÔNG CỨ – ( Tấm vé thông hành về cõi Cực Lạc ) appeared first on Tàng Kinh Các.

Người niệm Phật, ai ai cũng hủy báng tham thiền. Người tham thiền, ai ai cũng hủy báng niệm Phật. Ví như khi đối đầu với cái chết, chúng ta lại muốn đối phương sớm chết theo mình. Đây là hiện tướng xấu xa trong nhà Phật, thật rất đau lòng ! Thế tục có câu: “Gia đình hòa hợp thì muôn sự đều hưng thịnh. Gia đình ai oán thì miệng chẳng ngon.”

Huynh đệ chửi mắng lẫn nhau, chẳng lẽ không bị người đời cười chê cùng khinh khi hay sao ! Tham thiền, niệm Phật cùng các pháp môn khác đều do kim khẩu của Phật Thích Ca thuyết ra. Đạo vốn không hai, chỉ do căn khí nghiệp duyên của chúng sanh không đồng, nên Phật tùy theo bịnh mà cho thuốc. Vì phương tiện nên đức Phật thuyết ra nhiều pháp môn để nhiếp thọ giáo hóa quần sanh. Sau này, chư đại đức y theo giáo lý mà phân tông phái; bất quá chỉ do tùy căn cơ mà thuyết pháp. Nếu người muốn tu trì để trở về tự tánh thì chỉ cần bước vào một cửa là có thể nhập đạo diệu môn, vì bổn gốc vốn không phân biệt cao thấp. Các pháp xưa nay vốn hỗ tương lẫn nhau và viên dung không ngại.

Nếu như niệm Phật đến nhất tâm bất loạn, thì có khác gì với tham thiền ! Tham thiền đến độ cả hai năng và sở đều mất thì có khác gì với thật tướng niệm Phật ! Thiền tức là Thiền trong Tịnh Độ. Tịnh Độ tức là Tịnh trong Thiền. Thiền và Tịnh Độ vốn tương trợ lẫn nhau. Sao người đời khởi tâm chấp trước một bên, thấy cửa này nhà nọ, tự tán thán mà hủy báng kẻ khác, giống như nước với lửa chẳng bao giờ tương dung, khiến phản lại thâm ý phân tông khác giáo của Phật Tổ ! Lại nữa, có thể vô ý phạm trọng tội hủy báng Phật pháp. Thật có đáng thương lắm không ! Hy vọng quý vị đồng nhân, không luận tu trì pháp môn nào, đều phải thể hội thâm sâu yếu chỉ vô tranh của Phật Tổ, chớ múa gậy đánh nhau trong nhà. Mọi người phải hợp lực đồng tâm, cứu độ con thuyền Bát Nhã trên sóng ba đào.

Những điều kiện tiên quyết khi tham thiền

Mục đích của tham thiền là minh tâm kiến tánh, tức quét trừ tự tâm ô nhiễm, để chân thật thấy rõ bổn lai diện mục của tự tánh. Ô nhiễm tức là vọng tưởng chấp trước. Tự tánh tức là trí huệ đức tướng của Như Lai. Đối với đức tướng trí huệ của Như Lai, Phật và chúng sanh đều đồng có đầy đủ, không hai không khác. Nếu xa rời được vọng tưởng chấp trước thì tự mình sẽ đắc được trí huệ đức tướng của Như Lai, tức là Phật. Ngược lại thì làm chúng sanh. Chỉ vì chúng ta từ vô lượng kiếp cho đến nay, mê mờ lưu lạc trong vòng sanh tử và bị nhiễm ô đã lâu, nên không thể thoát khỏi được vọng tưởng chấp trước mau chóng được. Muốn thấy rõ bổn tánh chân thật, phải nên tham thiền. Vì thế, điều kiện tiên quyết nhất khi tham thiền là phải dẹp trừ vọng tưởng. Làm sao dẹp trừ vọng tưởng ? Phật Thích Ca thuyết pháp rất nhiều, nhưng đơn giản không ngoài chữ “ngưng”. “Ngưng tức Bồ Đề”.

Thiền tông do Đạt Ma Tổ Sư từ bên Ấn Độ truyền qua Đông Độ; đến đời Lục Tổ thì gió thiền lan rộng khắp nơi, chấn động chiếu sáng cổ kim. Những điều tối quan trọng mà Đạt Ma Tổ Sư cùng Lục Tổ thường dạy là “dẹp hết muôn duyên, chẳng sanh một niệm”.

Dẹp hết muôn duyên, tức là xả bỏ hết các duyên. Đây là điều kiện tiên quyết cho việc tham thiền. Nếu chưa hành được hai câu này thì chẳng những tham thiền không thể thành công mà nhập vào các môn khác cũng không thể được. Muôn duyên vẫn còn ràng buộc và niệm niệm vẫn còn sanh diệt thì đàm luận đến việc tham thiền được sao !

“Xả bỏ muôn duyên, chẳng sanh một niệm” là điều kiện tiên quyết của việc tham thiền. Chúng ta phải nên biết rõ. Làm thế nào để hành được ? Trên đã nói rõ là một niệm nếu ngưng, thì đạt thẳng đến vô sanh, chứng ngay đạo Bồ Đề, không còn vương vấn tơ hào gì hết. Kế đến dùng lý mà dẹp trừ sự, tức biết rõ tự tánh bổn gốc vốn thanh tịnh, thì phiền não và Bồ Đề, sanh tử cùng Niết Bàn đều là giả danh, chẳng can hệ gì với tự tánh của chúng ta.

Sự sự vật vật đều như mộng huyễn bong bóng nước. Sắc thân bốn đại của chúng ta cùng núi sông đất đá, đều nằm sẵn trong tự tánh. Chúng giống như bọt nước trong biển, lúc khởi lúc diệt, không ngăn ngại bổn thể. Chớ nên chạy theo tất cả sự huyễn hóa của sanh trụ dị diệt mà khởi tâm vui thích, nhàm chán, thủ xả. Phóng xả được thân này như người đã chết thì tự nhiên căn, trần, thức liền tan biến, và tham sân si dâm ái đều tiêu diệt. Tất cả nỗi thống khổ của thân như khổ vui, cơ hàn, đói khát, vinh nhục, sanh tử, phước họa, may rủi, khen chê, được mất, bình an, hiểm nạn đều là bên ngoài, phải nên xả bỏ. Xả bỏ được một, thì sẽ xả bỏ được tất cả; mãi mãi xả bỏ, đó gọi là xả bỏ muôn duyên. Xả bỏ muôn duyên được thì vọng tưởng tự tiêu mất. Nếu không khởi tâm phân biệt thì xa rời chấp trước. Một niệm chẳng sanh thì tự tánh chiếu sáng và toàn thể tánh đều được hiển lộ. Khi những điều kiện tu thiền đã đầy đủ, lại phải tiếp tục dụng công chân thật tham cứu, thì việc minh tâm kiến tánh chắc sẽ có phần.

Ngày ngày thường có thiền sinh đến thưa hỏi. Tuy nhiên, pháp vốn thật không phải là pháp. Nếu lạc vào ngôn từ, tức là không phải nghĩa chân thật. Hiểu rõ tâm này thì biết bổn tâm của chúng sanh vốn là Phật. Xả bỏ hết để được vô sự thì cảnh giới thánh sẽ hiển hiện. Nói tu nói chứng đều là lời ma. Tổ Đạt Ma đến Đông Độ để “Trực chỉ chân tâm, kiến tánh thành Phật”. Ngài chỉ thật rõ rằng tất cả chúng sanh trên cõi đất đều sẽ thành Phật. Phải nhận rõ tự tánh thanh tịnh; nó tùy thuận thế tình, nhưng không ô nhiễm. Trong mười hai thời, đi đứng nằm ngồi, mà tâm bình thản không loạn động, tức là hiện tại làm Phật, chứ không cần dụng tâm dụng sức, hay không cần dùng chút tơ hào lời nói, suy tư, hoặc làm việc này việc nọ.

Thế nên, bảo rằng thành Phật là việc rất dễ dàng và rất tự tại, vì Phật tánh vốn đã nằm sẵn trong tâm mình, không cần chạy ra ngoài tìm cầu. Tất cả chúng sanh trên cõi đất, nếu không thể kham nổi bao kiếp luân hồi, trôi lăn trong bốn loài sáu đường, trầm luân trong biển khổ, mà nguyện ước thành Phật để đạt đến cảnh giới thường lạc ngã tịnh, thì phải tin chắc thật lời dạy dỗ răn nhắc của Phật Tổ, tức xả bỏ tất cả. Chẳng nghĩ thiện hay ác thì lập tức thành Phật. Chư Phật Bồ Tát cùng lịch đại Tổ Sư phát nguyện độ hết tất cả chúng sanh đều có chứng cứ, chứ chẳng phát đại nguyện trống không, hay giảng lời rỗng tuếch.

Bên trên đã nói rằng pháp là như thế. Lời của các ngài xiển minh kinh điển Phật Tổ rõ ràng. Chân ngữ thật ngữ chẳng có chút hư dối. Chúng sanh trên cõi đất từ vô lượng kiếp đến nay luôn bị trầm luân trong biển khổ sanh tử, đầu xuất đầu mất, luân chuyển không ngừng, mê hoặc điên đảo, bỏ tánh giác mà hiệp với trần lao. Ví như vàng ròng bị rớt xuống hầm phẩn không thể dùng được, nhưng chẳng hề bị nhiễm ô. Do tâm đại từ đại bi, bất đắc dĩ Phật phải thuyết tám mươi bốn ngàn pháp môn để đối trị tham sân si ái v.v… tức tám mươi bốn ngàn tập khí, bệnh tật của muôn loại chúng sanh. Ví như tuy vàng ròng bị nhơ nhuốc mà nay chư Phật dạy quý vị dùng nạo, bàn chải, nước, vải, v.v… để tẩy rửa mài giũa. Pháp Phật thuyết ra, lời lời đều là diệu pháp, có khả năng cắt đứt dòng sanh tử, và mau chóng đạt thành tựu Phật đạo, chỉ có vấn đề là hợp căn cơ hay không hợp căn cơ. Thế nên, chớ cưỡng ép phân biệt pháp môn cao thấp. Năm pháp môn rất phổ thông thịnh hành ở nước Tàu là Thiền-tông, Giáo-tông, Luật-tông, Tịnh-độ-tông, Mật-tông. Tùy theo ý thích và căn tánh của mỗi người, có thể tự chọn lựa một pháp môn ứng hợp. Nói chung, phải thâm nhập vào một pháp môn trường kỳ không đổi thì mới mong thành tựu.

Thiền-tông chú trọng tham thiền. Tham thiền để “minh tâm kiến tánh”, tức là tham thấu bản lai diện mục của mình. Vì thế bảo rằng ngộ rõ tự tâm, thấy suốt bổn tánh. Pháp môn này bắt đầu từ khi Phật đưa cành hoa lên, cho đến sau khi Đạt Ma Tổ Sư truyền thừa sang Đông Độ; người hạ thủ công phu thường luôn uyển chuyển. Chư thiền đức trong đời Đường (618-907) và Tống (960-1279), phần nhiều đều do nghe một lời hay nửa câu thì liền ngộ đạo. Thầy trò truyền thừa bẩm thọ, dùng tâm ấn tâm, nhưng thật ra không có một pháp nào là chân thật. Ngày thường tham vấn đối đáp, bất quá chỉ tùy phương tiện mà giải kiết phược, hay do bệnh mà cho thuốc. Sau đời Tống, căn khí con người ngày càng chậm lụt; giảng được mà không hành được. Ví như câu: “Xả bỏ tất cả” hay “Chớ nghĩ thiện ác” đều không thể hành được.

Nói không suy nghĩ việc thiện, lại đi suy nghĩ việc ác. Vì thế, chư Tổ Sư bất đắc dĩ mới chọn lựa biện pháp, dùng độc trị độc, bằng cách dạy người tu học tham khán công án. Bắt đầu là quán thoại đầu. Thậm chí phải nắm chặt câu thoại đầu trong từng sát na, mãi mãi không rời cho đến chết chẳng bỏ mất. Như chuột gặm quan tài, chỉ chuyên chú gặm một chỗ, không thông không ngừng. Mục đích là dùng một niệm để chế phục muôn niệm. Thật ra đây chỉ là biện pháp bất đắc dĩ; như thân bị mụn độc, nếu không dùng dao mỗ xẻ chữa trị thì khó mà sống nổi.

Công án của người xưa rất nhiều. Kẻ sau chuyên giảng xem khán thoại đầu, như “quán thây chết này là ai” hay “trước khi cha mẹ sanh ra mặt mũi chân thật của mình là gì”. Từ từ các nơi xa gần thường dùng câu thoại đầu “niệm Phật là ai”.

Thật ra, tất cả câu thoại đầu đều đồng một dạng, và đều rất bình thường, chẳng có chi là kỳ lạ. Ví như khi nói câu quán xem người tụng kinh là ai, niệm chú là ai, lễ Phật là ai, ăn cơm là ai, mặc y áo là ai, đi đứng là ai, ngủ nghỉ là ai, v.v… ý nghĩa của tất cả câu trên đều như nhau. Giải đáp được chữ “ai”, tức là thấy tâm. Lời nói từ tâm khởi. Tâm dẫn đầu câu thoại đầu. Niệm từ tâm khởi. Tâm dẫn đầu ý niệm. Muôn pháp từ tâm sanh. Tâm là đầu nguồn của muôn pháp. Thật vậy, thoại đầu tức là niệm đầu. Niệm đầu tiên tức là tâm. Lúc một niệm chưa sanh thì đó là thoại đầu. Do đó, chúng ta phải biết rõ rằng quán thoại đầu tức là quán tâm. Khi cha mẹ chưa sanh, bản lai diện mục của chúng ta tức là tâm. Lúc quán xem bản lai diện mục của chúng ta, trước khi cha mẹ sanh ra, vốn là gì, thì đó là quán tâm.

Tánh tức là tâm. “Phản văn văn tự kỶ” tức là nghe lại tự tánh của mình, hay quán lại tự tâm. “Viên chiếu thanh tịnh giác tướng” tức là tướng giác ngộ thanh tịnh chiếu sáng tròn đầy. Thể tướng giác ngộ thanh tịnh tức là chân tâm. Chiếu tức là quán. Tâm tức là Phật. Niệm Phật tức là quán Phật. Quán Phật tức là quán tâm. Vì vậy, “quán thoại đầu” hay bảo “quán người niệm Phật là ai” tức là quán tâm, cũng là quán chiếu thể giác thanh tịnh của tâm mình, nghĩa là quán chiếu tự tánh Phật tánh. Tâm tức là tánh, là giác, là Phật, và vốn không có hình tướng hay phương hướng nhất định, nên không thể nắm bắt. Tánh chất của tâm vốn thanh tịnh, biến khắp pháp giới, không vào không ra, không đến không đi, tức là pháp thân thanh tịnh xưa nay của chư Phật.

Hành giả phải nhiếp giữ và hộ trì sáu căn; nơi một niệm vừa sanh khởi, phải quán sát và chiếu cố câu thoại đầu. Khởi tâm quán sát cho đến lúc tự tâm thanh tịnh rời niệm. Lại phải thầm lặng liên tục, điềm điềm đạm đạm, tịch tĩnh mà quán chiếu, để nhìn thấu năm uẩn đều không, thì mới liễu ngộ thân tâm tròn đầy tịch tĩnh, không còn một vật. Ngày đêm sáu thời, đi đứng nằm ngồi đều như như bất động; lâu ngày công phu thâm hậu thì có khả năng thấy tánh thành Phật, tức là trừ hết mọi khổ đau nguy hiểm.

Khi xưa, tổ sư Cao Phong bảo:

– Hành giả thường xem khán câu thoại đầu như việc lượm đá ở dưới đáy hồ sâu trăm thuớc. Nếu trong bảy ngày mà không khai ngộ thì hãy chặt đầu lão tăng.

Quý vị đồng tham học ! Đây là lời của người xưa, vốn là chân ngữ thật ngữ, chứ không dối lừa gạt gẫm ai !

Tại sao trong đời nay, người quán thoại đầu thì nhiều, nhưng người ngộ đạo thì chẳng được bao nhiêu ? Đây là do căn khí của người đời nay không thể sánh bằng người xưa. Lại nữa, do người tu thiền chưa hiểu rõ nghĩa lý của việc khán thoại đầu. Có người do thân tâm rối loạn nên tham đông tầm tây, vào nam ra bắc, đưa đến kết quả là cứ lo làm việc ồn ào huyên náo cho đến già; đối với một câu thoại đầu cũng không biết gì cả. Không biết rõ thoại đầu thì làm sao tu thiền khán thoại đầu. Cả đời chỉ lo chấp trước vào văn tự danh tướng, nên chỉ biết dụng tâm quán thoại đuôi.

“Ai đang niệm Phật” ! “Chiếu cố thoại đầu” ! Khán tới khán lui, tham đi tham lại, vác câu thoại đầu đi khắp đông tây có lý nào ngộ được bản nhiên vô vi của đại đạo ? Khi nào mới đạt đến địa vị pháp vương, không đắm chấp tất cả muôn vật ? Mạt vàng rơi vào mắt, khiến bị mù lòa, làm sao thấy vàng tỏa ánh hào quang được ! Thật đáng thương lắm thay ! Như có một nữ nhi, lúc rời nhà học đạo với chí nguyện phi thường, nhưng kết quả chẳng đạt gì hết, thật uổng phí công lao. Thật tiếc thay !

Cổ nhân bảo:

– Thà ngàn năm không ngộ đạo, còn hơn một ngày đi lạc đường.

Việc tu hành để ngộ đạo, tuy dễ mà khó và tuy khó mà dễ. Ví như mở đèn điện, nếu biết cách, chỉ dùng một ngón tay, thì ánh sáng đèn sẽ chiếu sáng, khiến ngàn năm u minh tăm tối liền mất. Nếu không biết cách thì sẽ làm hư hoại dây điện bóng đèn, rồi phiền não ngày càng tăng trưởng. Ví như có vài người tham thiền quán thoại đầu, khi gặp ma cảnh thì phát điên phát cuồng, ho ra máu, bị bệnh tật, khiến lửa vô minh càng cháy sáng, sự trước chấp về mình và người ngày càng nặng nề; có phải rằng những điều này do sự chấp trước không ? Vì thế, người dụng công tham thiền cần phải điều hòa thân tâm, khiến tâm bình khí hòa, không ngăn không ngại, không còn thấy mình và người, thì khi đi đứng nằm ngồi, đều phù hợp với huyền cơ vi diệu.

Khi tham thiền, không thể khởi tâm phân biệt. Bàn về chi tiết, lúc khởi công phu tu đạo, người sơ cơ gặp những sự khó và dễ riêng. Người tu lâu năm cũng có sự khó dễ riêng.

Những điểm khó khăn của người mới bắt đầu tham thiền ở nơi nào ? Khó khăn ngay nơi thân tâm chưa thuần thục; chưa thông hay chưa rõ về cách thức tu hành; do công phu không tiến triển được, nên trong tâm dần dần sanh giải đãi, chỉ ngồi thiền ngủ nghê cho qua ngày tháng. Kết quả: “Năm đầu tham thiền. Năm thứ hai là lão tham thiền. Năm thứ ba chẳng còn tham thiền”.

Ngược lại, cái dễ của người sơ cơ ở chỗ nào ? Chỉ cần thiết có tín tâm đầy đủ, có tâm lâu dài, và dụng vô tâm, thì tu hành rất dễ. Tín tâm có hai phần. Thứ nhất, tin tâm mình vốn là Phật; tâm đó cùng ba đời chư Như Lai đều không khác biệt. Thứ hai, tin các pháp môn mà Phật Thích Ca thuyết giảng, mỗi mỗi đều có thể cắt đứt dòng sanh tử, thành tựu quả vị Phật. Bàn về tâm lâu dài, khi đã chọn một pháp môn thì phải hành trì suốt cả đời, cho đến suốt đời vị lai cũng phải tu trì. Muốn tham thiền thì phải tham khán cách như thế. Muốn niệm Phật hoặc trì chú thì cũng phải hành trì như vậy. Người muốn học giáo lý thì phải hành trì theo thứ tự: Văn, tư, tu. Dầu tu pháp môn nào đi nữa, điều quan trọng căn bản là phải giữ giới. Nếu làm được như thế thì tương lai sao không thể thành tựu đạo nghiệp được !

Ngài Quy Sơn bảo:

– Nếu ai có thể tu hành pháp này suốt ba đời mà không thối chuyển thì quả vị Phật quyết định sẽ có kỳ.

Ngài Vĩnh Gia cũng nói:

– Nếu dùng lời vọng ngữ dối gạt chúng sanh thì mãi mãi sẽ bị đọa lạc vào địa ngục cắt lưỡi hằng sa kiếp.

Gọi vô tâm, tức là xả bỏ hết tất cả, giống như người đã chết. Cả ngày tùy theo nhân duyên mà làm việc, và không khởi một niệm phân biệt chấp trước thì mới trở thành vô tâm đạo nhân.

Người sơ học nếu đã đủ ba tâm (tâm dài lâu, tâm kiên cố, và vô tâm), khi tham khán câu thoại đầu “Ai đang niệm Phật”, tức tự mình niệm thầm câu “A Di Đà Phật”, rồi khán xem người niệm Phật đó là ai, và niệm khởi từ đâu ? Từ đâu khởi lên một niệm ? Nên biết một niệm chẳng khởi từ miệng của mình, cũng không phải khởi lên từ nhục thân này. Nếu tâm niệm khởi từ thân hay miệng thì khi chết đi, thân miệng vẫn còn đó, sao lại không niệm được ? Nên biết rằng niệm khởi từ tâm, tức từ tâm mà có niệm khởi. Nhìn thẳng chăm chăm vào, như mèo rình chuột; tập trung tất cả sức lực tinh thần, chẳng sanh hai niệm. Chớ gấp gáp muốn mau thành tựu, vì sẽ dễ dàng phát sanh sự chướng ngại của bịnh tật. Đi đứng nằm ngồi đều phải như thế. Công phu lâu ngày nếu thâm sâu, như quả chín sắp rụng, thì khi nhân duyên đến, đụng tới quả liền rụng, tức đột nhiên đại ngộ. Lúc ấy như người uống nước, tự biết nóng lạnh, liền đạt đến nơi vô ngại, như tại ngã ba đường, gặp được cha mình, nên được an lạc vô ngần.

Người tham thiền lâu năm gặp những việc khó dễ nào ? Gọi lão tham thiền tức là người đã từng thân cận, gần gũi thiện tri thức, hay dụng công nhiều năm, và đã từng trải qua một thời gian rèn luyện, nên thân tâm thuần thục, biết rõ đường tu, tự tại dụng công, không sợ khổ nhọc. Việc khó của các vị tham thiền lâu năm hay thượng tọa là trong cảnh giới tự tại, sáng sủa rõ ràng, lại ngừng tu để hưởng thụ, như dừng chân tại ‘Hóa-thành’, không muốn đến ‘Bảo-sở’. Do thường thích lắng tâm tịch tĩnh chớ không thường thích để tâm dao động, nên không thể đắc được thọ dụng chân thật. Thậm chí lúc gặp cảnh thì tình sanh, rồi cố chấp thủ và xả.

Tâm khởi niệm thích thú hay chán chường rõ rệt, nên cứ bị vọng tưởng thô và tế bó buộc. Lại nữa, nếu dụng công phu như băng giá đóng đá gạch thì không thể khởi tác dụng. Kế đến, dần dần sẽ sanh bệnh giải đãi, rồi cuối cùng không thể đắc quả khởi dụng. Quý vị tham thiền lâu năm và chư thượng tọa nếu biết rõ điều khó khăn này thì phải nên lập tức đề khởi câu thoại đầu, phấn chấn tinh thần; nơi cây tre trăm thước phải tấn thêm bước nữa, hay phải lặn sâu dưới đáy biển để đạt đến quả vị cao, để rồi mặc tình thỏng tay tung hoành, đi đó đây, lễ bái tương kiến Phật Tổ.

Thoại đầu tức là nhất tâm. Một tâm niệm của chúng ta không ở trung gian trong ngoài, mà cũng trú tại chính giữa, trong, ngoài, giống như hư không chẳng động mà biến khắp mọi nơi. Thế nên, không cần đề câu thoại đầu lên cao hay cũng chẳng cần đề câu thoại đầu quá thấp. Đề khởi thoại đầu lên cao quá thì sẽ bị trạo cử. Đề khởi thấp quá thì sẽ bị lạc vào hôn trầm, trái ngược tâm tánh, chẳng phải trung đạo. Mọi người đều sợ vọng tưởng, nên việc hàng phục chúng rất khó. Tôi xin thưa với quý vị rằng chớ sợ vọng tưởng, cũng chẳng cần phí công sức hàng phục chúng. Quý vị chỉ việc nhận rõ vọng tưởng, chứ không nên chấp trước vào chúng, không chạy theo chúng, lại cũng chẳng cần đuổi dẹp chúng; chỉ việc ngưng tâm niệm khởi liên tục, thì tự rời vọng tưởng. Vì vậy bảo rằng biết vọng khởi, tức là giác ngộ; nghĩa là rời xa vọng tưởng.

Phải nên lợi dụng vọng tưởng mà hạ thủ công phu, như xem khán coi chúng xuất phát từ chỗ nào. Nếu nhận ra vọng tưởng vốn vô tánh, bản thể vốn không thì liền trở về tâm tánh bổn không của chúng ta. Tự tánh pháp thân thanh tịnh của chư Phật ngay nơi đó liền hiện ra trước mắt.

Bàn về lý rốt ráo, chân và vọng vốn đồng một thể; chúng sanh và chư Phật không hai; sanh tử và Niết Bàn, Bồ Đề và phiền não, chúng đều là bổn tâm bổn tánh, mà không nên khởi tâm phân biệt như đắm chấp hay nhàm chán hoặc thủ hay xả. Tâm thanh tịnh này, gốc vốn là Phật, chẳng cần dùng một pháp. Lý này thật nhiều lời. Hãy tham khán!
Trích từ sách:

PHÁP NGỮ CỦA THIỀN SƯ HƯ VÂN – Tỳ kheo Thích Hằng Đạt dịch

The post THAM THIỀN CÙNG NIỆM PHẬT – HT Hư Vân appeared first on Tàng Kinh Các.